اما كارهاى نيكى كه اختياراً از افراد سر مىزند مانند خدمات اجتماعى كه همه از آنها بهره‌مند مىشوند اگر چه در اين مورد صحيح است خود شخص نيكوكار را ستايش نماييم اما در عين اختيارى بودنِ عمل ، منتهى مىشود به مُسَبِّبُ الاسباب - جَلَّتْ قُدرَتُه ؛ زيرا واضح است تا توفيق ربانى و هدايت خاص او يار و مددكار نباشد شخص آن قدرت را نخواهد داشت كه اختياراً از او عمل خيرصادر گردد . اگر اين فرد را ستاش كنيم چون سررشته كارها به دست تواناى قادر متعال است كه آن شخص را موفق به كار خير نموده و چنان چه توفيق ، همراهى نمىكرد محال بود از او چنين كار خيرى صادر شود ، برگشت ستايش هر كس كه خيرى را اختياراً انجام مىدهد به ذات كبريايى خواهد بود . بدين بيان صحيح است گفته شود : جنس حمد مخصوص ذات احديت است . 4 . استاد بزرگوار آقاى طباطبايى - رحمة اللّه عليه - در تفسير نفيس الميزان - بعد از اين كه مىفرمايند « ال » در الحمدلله براى جنس و يا استغراق است - در اين زمينه مطلبى دارند كه خلاصهء آن اين است كه همه چيز بدون استثنا مخلوق خداست و چون همهء پديده‌ها مخلوق اوست نيكو و حسن است . از طرفى خلقت هم در كمال اختيارى و بدون جبر و قهر مىباشد . پس چنين نتيجه مىگيريم كه تمام افعال اختيارى انسان از ناحيهء حق متعال صادر شده است ؛ زيرا يكى از مخلوقات خداوند سبحان اين است كه انسان عمل نيكو را با اختيار خود انجام مىدهد . پس برگشت هر ستايشى به خداوند متعال است و هيچ ستايشى صادر نمىشود مگر اين كه در حقيقت از او صادر شده . آن‌گاه استاد بزرگوار براى تمام اين مطالب به آيات استشهاد مىفرمايند : اما در مورد اين كه همه چيز مخلوق خداست ، در آيهء شريفه مىفرمايد : « ذ لِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خالِقُ كُلِّ شَىءٍ » ؛ « 1 » اين خدا پروردگار شما پديد آورندهء همه چيز است اما اين كه همهء مخلوقات نيكو و حسن است ، در آيهء ديگر مىفرمايد : « الَّذِى أَحْسَنَ كُلَّ شَىءٍ خَلَقَهُ » ؛ « 2 » مفهوم اين آيه اين است كه هر چيز كه از او - جل شأنه - صادر شده نيكو و

--> ( 1 ) . غافر ( 40 ) آيهء 62 . ( 2 ) . سجده ( 32 ) آيهء 7 .